Muqdisho, Soomaaliya — 17 Agoosto 2026 — Wasiirka Ganacsiga iyo Warshadaha Dowladda Federaalka Soomaaliya, Mudane Amb. Gamal Mohamed Hassan, ayaa maanta magaalada Muqdisho kulan rasmi ah kula yeeshay Xoghayaha Guud ee Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika (AfCFTA), Mudane Wamkele Mene, oo dalka ku jooga booqasho rasmi ah oo soconaysa 16–18 Agoosto 2026.
Kulanka ayaa diiradda lagu saaray sidii Soomaaliya uga gudbi lahayd marxaladda ansixinta Heshiiska AfCFTA una geli lahayd marxaladda hirgelinta iyo ganacsiga dhabta ah. Labada dhinac ayaa ka wada hadlay tallaabooyinka farsamo iyo kuwa hay’adeed ee lagama maarmaanka u ah in ganacsatada Soomaaliyeed ay si wax-ku-ool ah uga faa’iidaystaan fursadaha uu bixinayo suuqa qaaradda Afrika.
Soomaaliya oo U Gudbaysa Marxaladda Hirgelinta AfCFTA
Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ayaa ansixiyey Heshiiska Aagga Ganacsiga Xorta ah ee Qaaradda Afrika, halka Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya uu 31-kii Luulyo 2026 saxiixay sharciga ansixinta heshiiska.
Tallaabada xigta ee Soomaaliya ayaa ah dhigista dukumentiga ansixinta rasmiga ah (Instrument of Ratification) ee Midowga Afrika, taas oo qayb ka ah geeddi-socodka Soomaaliya ugu gudbeyso hirgelinta buuxda ee heshiiska.
Xoghayaha Guud ee AfCFTA, Mudane Wamkele Mene, ayaa bogaadiyey dadaallada Dowladda Federaalka Soomaaliya ee ku aaddan xoojinta isdhexgalka dhaqaale iyo ganacsi ee gobolka iyo qaaradda Afrika.
Soomaaliya, oo xubin ka ah Bulshada Bariga Afrika (EAC), ayaa sidoo kale sii xoojinaysa ka-qaybgalkeeda hannaanka isdhexgalka dhaqaale ee qaaradda.
In Ansixinta Loo Beddelo Hirgelin
Wasiirka Ganacsiga iyo Warshadaha iyo Xoghayaha Guud ee AfCFTA, oo ay weheliyaan kooxaha farsamo ee labada dhinac, ayaa si gaar ah uga wada hadlay arrimaha mudnaanta u leh Soomaaliya ee la xiriira hirgelinta heshiiska.
Doodaha ayaa diiradda lagu saaray Ganacsiga Badeecadaha (Trade in Goods), Ganacsiga Adeegyada (Trade in Services) iyo tallaabooyinka farsamo ee Soomaaliya u baahan tahay inay dhammaystirto si ganacsatada iyo shirkadaha Soomaaliyeed ay uga qayb qaataan suuqa AfCFTA.
Waxyaabaha mudnaanta leh ee laga wada hadlay waxaa ka mid ahaa:
Hirgelinta Xeerarka Asalka Badeecadaha (Rules of Origin);
Nidaamka soo saarista iyo aqoonsiga Shahaadooyinka Asalka (Certificates of Origin) ee Soomaaliya;
Hirgelinta jadwalka canshuuraha iyo heshiisyada ganacsi ee AfCFTA;
Nidaamka aqoonsiga iyo soo gudbinta caqabadaha aan canshuuraha ahayn (Non-Tariff Barriers);
Diyaarinta ganacsatada Soomaaliyeed si ay uga faa’iidaystaan fursadaha heshiiska;
Ganacsiga adeegyada iyo fursadaha ay shirkadaha Soomaaliyeed ka heli karaan suuqyada qaaradda;
Ka-qaybgalka Soomaaliya ee arrimaha ganacsiga dijitaalka ah.
Hadafka Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ah in ansixinta heshiiska loo beddelo natiijooyin la cabbiri karo, oo ay ka mid yihiin badeecooyin Soomaaliyeed oo si rasmi ah uga baxa dalka iyagoo ka faa’iidaysanaya mudnaanta ganacsi ee AfCFTA.
Suuq Qaaradeed oo Cusub oo u Furmaya Ganacsatada Soomaaliyeed
AfCFTA wuxuu isku xirayaa suuq ka kooban in ka badan 1.4 bilyan oo qof, iyadoo dhaqaalaha isku-darka ah ee dalalka ku jira suuqaas lagu qiyaaso in ka badan USD 3.4 tiriliyan.
Intii uu socday kulanka waxaa sidoo kale lagu xusay kobaca ganacsiga ka dhex socda dalalka Afrika iyo muhiimadda uu AfCFTA u leeyahay kordhinta isku-xirka suuqyada qaaradda.
Soomaaliya waxay suuqaas la imaanaysaa fursado istaraatiiji ah oo ay ka mid yihiin goobteeda juqraafiyeed, xeebta dheer ee dalka iyo dekedo ku yaalla marinno isku xira Geeska Afrika, Bariga Afrika iyo dalalka Khaliijka.
Sidaas darteed, Soomaaliya waxay AfCFTA uga faa’iidaysan kartaa ma aha oo keliya suuq ay badeecooyinkeeda gaarsiiso, balse sidoo kale waxay ka shaqayn kartaa sidii ay u noqon lahayd albaab ganacsi oo isku xira gobolka iyo qaaradda inteeda kale.
Fursadaha Wax-soo-saarka iyo Qiime-kordhinta
Heshiiska AfCFTA wuxuu dhiirrigelinayaa horumarinta wax-soo-saarka gudaha iyo qiime-kordhinta badeecadaha ka hor inta aan loo dhoofin suuqyada caalamiga ah.
Tani waxay fursado gaar ah u abuuri kartaa wax-soo-saarka Soomaaliya, gaar ahaan qaybaha ay ka mid yihiin:
Hilibka la farsameeyey;
Kalluunka la qaboojiyey ama la warshadeeyey;
Hargaha iyo saamaha;
Sisinta;
Xabagta;
Iyo badeecooyinka kale ee Soomaaliya ay awoodda wax-soo-saar ku leedahay.
Kobcinta warshadaynta iyo qiime-kordhinta gudaha ayaa muhiim u ah in Soomaaliya aysan ku koobnaan dhoofinta alaabta ceeriin oo keliya, balse ay kordhiso qiimaha iyo faa’iidada laga helayo khayraadka dalka.
Lacag-bixinta Qaaradda iyo Taageerada Ganacsiga
Labada dhinac ayaa sidoo kale ka wada hadlay nidaamka Pan-African Payment and Settlement System (PAPSS), kaas oo loogu talagalay fududeynta lacag-bixinta iyo isu-diridda lacagaha ganacsiga ee dalalka Afrika.
Nidaamyada noocan ah ayaa mustaqbalka muhiim u noqon kara bangiyada, shirkadaha lacagaha mobile-ka iyo ganacsatada Soomaaliyeed, iyagoo fududeynaya lacag-bixinta iyo ganacsiga ka dhex socda dalalka qaaradda.
Waxaa sidoo kale laga wada hadlay AfCFTA Adjustment Fund, oo loogu talagalay taageeridda dowladaha iyo ganacsiyada gaarka loo leeyahay ee la kulma kharashaad ama saameyn ka dhalata hirgelinta iyo la-qabsiga nidaamka ganacsiga cusub.
Sanduuqan ayaa qayb ka ah hannaan ballaaran oo lagu taageerayo dalalka iyo ganacsiyada si ay ugu diyaar garoobaan isbeddellada ka dhalanaya hirgelinta AfCFTA.
Kulanka ayaa sidoo kale lagu soo qaaday arrimaha la xiriira ganacsiga dijitaalka ah ee qaaradda Afrika.
Soomaaliya waxay danaynaysaa inay door muuqda ka qaadato wada-hadallada la xiriira Protocol on Digital Trade, gaar ahaan lifaaqyada iyo habraacyada weli laga wada xaajoonayo.
Iyadoo Soomaaliya ay leedahay adeegyo lacagaha mobile-ka iyo ganacsi dijitaal ah oo si weyn bulshada iyo ganacsiyadu u isticmaalaan, Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay doonaysaa in waayo-aragnimada dalka lagu daro qaabeynta mustaqbalka ganacsiga dijitaalka ah ee qaaradda Afrika.
Ka-qaybgalka Soomaaliya ee wada-hadalladan ayaa muhiim u ah ilaalinta danaha dalka iyo xaqiijinta in shirkadaha iyo adeeg-bixiyeyaasha Soomaaliyeed ay helaan fursad ay kaga qayb qaataan kobaca dhaqaalaha dijitaalka ah ee Afrika.
Ganacsatada Soomaaliyeed oo Si Toos ah ula Kulmaya Hoggaanka AfCFTA
Booqashada Xoghayaha Guud ee AfCFTA ayaa sidoo kale qayb ka ahayd dadaallada lagu xoojinayo xiriirka tooska ah ee u dhexeeya ganacsatada Soomaaliyeed iyo hay’adaha AfCFTA.
Kulamo gaar ah ayaa loo qorsheeyey hoggaanka ganacsatada Soomaaliyeed iyo Rugta Ganacsiga iyo Warshadaha Soomaaliyeed, kuwaas oo lagu soo bandhigayo xaaladda hirgelinta AfCFTA iyo fursadaha ay heshiisku u furayo waaxda gaarka loo leeyahay.
Kulamadan ayaa diiradda lagu saarayaa:
Ganacsiga Badeecadaha;
Ganacsiga Adeegyada;
Ka-qaybgalka Ganacsiyada Gaar loo leeyahay;
AfCFTA Adjustment Fund;
Iyo diyaar-garowga ganacsatada Soomaaliyeed.
Ganacsatada Soomaaliyeed ayaa sidoo kale fursad u heli doona inay si toos ah ula falgalaan khubarada Xoghaynta AfCFTA, una soo bandhigaan baahiyahooda iyo caqabadaha ay kala kulmi karaan ka-qaybgalka suuqa qaaradda.
Himilada Soomaaliya: Ganacsi Dhab ah iyo Badeecado Gaaraya Suuqyada Afrika
Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay hiigsanaysaa in tallaabooyinka hadda socda ay horseedaan u gudbidda Soomaaliya ee ganacsi dhab ah oo ka faa’iideysta fursadaha heshiiska AfCFTA.
Hadafku waa in Soomaaliya ay dhammaystirto tallaabooyinka farsamo iyo hay’adeed ee lagama maarmaanka u ah, si ganacsatada iyo wax-soo-saarayaasha Soomaaliyeed ay u awoodaan inay ka faa’iidaystaan mudnaanta ganacsi ee uu heshiisku bixiyo.
Wasaaradda Ganacsiga iyo Warshadaha waxay sii waddaa dadaallada lagu diyaarinayo hay’adaha dowladda, waaxda gaarka loo leeyahay iyo ganacsatada Soomaaliyeed si loo xaqiijiyo in ka mid noqoshada AfCFTA ay isu beddesho fursado ganacsi, maalgashi, warshadayn iyo shaqo-abuur.
“AfCFTA ma aha oo keliya heshiis ganacsi; waa madal loogu talagalay warshadaynta, qiime-kordhinta, maalgashiga iyo koboc dhaqaale oo loo dhan yahay.”
